Cruiseleaders aan het woord | Menselijk kompas achter een riviercruise

De route ligt vast, de betekenis vaart mee

“Bent u van het Delfts blauw?” Annemarie Aardewerk en Leo Delfgaauw, cruiseleaders bij Destin Riviercruises, glimlachen. Ze krijgen de vraag vaker aan boord. Het zijn namen met geschiedenis. Je vergeet ze niet snel. Maar wat luchtig begint, krijgt al snel gewicht. Samen begeleidden ze honderden reizen door Europa. Ze geven richting en duiding, maar luisteren net zo goed. Vaak nog voordat iemand erom vraagt.

Stap aan boord van een doorsnee riviercruiseschip en er valt direct iets op: de   voertaal is nagenoeg altijd Engels. De bemanning komt uit alle windstreken. Precies daarom kiest Destin ­Riviercruises er al jarenlang voor om de reizen te laten begeleiden door eigen, ­Nederlandstalige cruiseleaders. Want juist dat geeft houvast. Iemand die je taal spreekt. Die vragen opvangt. Die ziet wie je bent. “Het loopt altijd anders,” spreekt Annemarie  uit ervaring. “Dan moet je kunnen organiseren en improviseren.”

Kennis die meereist

 Wat Annemarie als cruiseleader bijzonder maakt, gaat ­verder dan haar rol als steun en toeverlaat aan boord. In ruim dertig jaar bouwde ze een indrukwekkende ­hoeveelheid culturele bagage op. Ze organiseert en begeleidt reizen waarin kunst, architectuur, landschap en ­geschiedenis samenkomen. Grote musea en ­paleizen kent ze, maar net zo goed verborgen ateliers, oude ­weverijen en stille bibliotheken. Ze nam gasten mee langs Engelse landhuizen en Franse parken, door Weense ­musea en koffiehuizen in Boedapest. Ook kunstige ­tuinen en de verhalen achter ogenschijnlijk gewone ­gevels brengt ze tot leven.

Aan haar zijde reist Leo regelmatig mee. Jarenlang was hij verbonden aan de Universiteit en Hogeschool van Groningen. Tien jaar werkte hij als museumconservator, publiceerde over moderne en hedendaagse kunst en ­promoveerde binnen dat vakgebied. Al twee decennia neemt hij die kennis mee op reis. “Zeker niet om college te geven hoor,” zegt hij nuchter, “maar om context te bieden en ­nieuwsgierigheid te prikkelen.”

Het verhaal achter de gevel

Annemarie zocht ooit locaties voor speelfilms. “Dan kijk je altijd naar bijzondere plekken.” Die blik neemt ze nog ­altijd mee aan boord. Schoonheid ziet ze in een ­landschap, een gevel, een tuin. In details waar anderen aan voorbijgaan. “Het zit zelden in het grote gebaar,” zegt ze. “Vaak is het één detail dat alles verandert.”

Voor beiden begint een reis ruim voor vertrek. ­Annemarie verdiept zich in routes, achtergronden en verhalen. Leo duikt in boeken en speurt online, legt verbanden en scherpt zijn lezingen aan. “Het voorbereiden hoort bij de leukste aspecten,” zegt hij. “Je wil de verhalen precies daar laten landen waar ze de mensen raken.”

Toch is inhoud alleen niet genoeg, de sociale component is net zo belangrijk. “Ik heb gereisd met wetenschappers die minder goed snappen met wie ze reizen. Dat is bizar,” zegt Annemarie. Gidsen die strooien met feiten, maar hun publiek uit het oog verliezen. “Als je mensen volstort met jaartallen, haken ze af.” “De kunst zit in doseren. In aan­voelen wat een groep nodig heeft. Context geven zonder te overladen,” vult Leo aan. “Of het nu gaat om een ­orthodoxe kerk, de Habsburgers die eeuwenlang vanuit Wenen een groot rijk bestuurden of de recente geschiedenis van de Balkan. Het krijgt pas betekenis als het aansluit bij de nieuwsgierigheid van de groep.”

Verbinding op meerdere lagen

Een cruiseleader regelt niet alleen het programma. Hij of zij merkt ook wie wat stiller is. Wie elke ochtend als ­eerste aan dek staat. Wie na een lezing nog even blijft ­hangen. “Na een paar dagen ken je de namen,” zegt ­Annemarie. “En daarna volgen de verhalen.” Sommige momenten helpen daarbij. De avondvaart door Boedapest bijvoorbeeld. Het schip glijdt langs het verlichte parlement. Bruggen lichten één voor één op. Iedereen staat aan dek. Even geen gesprekken, alleen kijken. “Een sprookje in het kwadraat,” zegt Leo. “Voor veel mensen is dit het hoogtepunt. Sommigen worden er zelfs emotioneel van.”

 Of de IJzeren Poort, waar de Donau zich tussen steile ­rotswanden wringt en het water donker kleurt. Mensen staan stil aan de reling. Even minder woorden. Daarna komen de verhalen vanzelf. “Je bent soms even onderdeel van iemands leven,” zegt Annemarie. “Mensen vertellen waarom ze juist nu deze reis maken. Wat ze achterlaten. Wat ze hopen te vinden.” 

Voor Leo zit het bijzondere in wat daarna gebeurt.  “Als iemand zegt: zo had ik het eerder nog niet bekeken, dan ben ik tevreden.” Zeker wanneer het gaat over ­voormalig Oost-Europa. “Veel mensen hebben daar ­bepaalde vooroordelen bij. Als dat tijdens de reis verschuift, dan ben ik daar gewoon heel blij mee.”